Prilikom našeg prethodnog boravka u Užicu za oko nam je zapala stara crkva sa lepo uređenim dvorištem. Kako smo bili ograničeni vremenom, jer smo već napravili precizan plan šta ćemo obići u Užicu, odlučili smo da sledeći put obavezno obiđemo ovu crkvu.

Prilikom naše poslednje posete Užicu ova crkva je bila naša prva destinacija.

POGLEDAJTE VIDEO:

U pitanju je crkva posvećena Svetom apostolu i evanđelisti Marku koju Užičani skraćeno zovu crkvom Svetog Marka.

Crkva se nalazi u samom gradu. Iako je ovo stari deo grada poznat po imenu Carina ili stara Varoš, savremene građevine ubrzano menjaju izgled ovoga dela grada. Crkva je potpuno okružena novim stambenim zgradama. Deluje kao malo ostrvo, kao zaostali delić istorije među tim velikim i modernim zgradama.

Ono što prvo zapazite kad dođete do ove crkve je neobičan i interesantan drveni zvonik i veoma lepo uređeno crkveno dvorište.

Ovo je crkva duge i bogate istorije. O njenom poreklu i godini izgradnje postoji više verzija.

Da krenemo redom…

Sa stanovišta zvanične istorije, zasnovane na poznatim činjenicama i dokumentima, smatra se da je crkva podignuta 1828.godine.

Kao glavni argument za ovu tvrdnju služe zabeleške austrijskog putopisca Feliksa Kanica. Kanic je  prilikom posete Užicu zabeležio: U najstarijoj varoškoj četvrti posetio sam crkvicu Sv. Marka, koja se sa svojim malim drvenim zvonikom nalazila u jednoj bašti; ona je osvećena još 1828, pa je 1888. obnovljena, a 1889, za vreme restauracije glavne crkve, trebalo je da zameni ovu“ (Feliks Kanic, Srbija- zemlja i stanovništvo, 1. knjiga, prevod s nemačkog: Gligorije Ernjaković, Srpska književna zadruga, Beograd 1986.god)

Kanic je tada napravio prvi poznati crtež crkve Sv.Marka. Ovaj crtež su kasnije mnogi kopirali i danas ga možete videti u raznim varijantama.

1828.godina se tako uzima kao zvaničan datum izgradnje crkve i taj datum se nalazi upisan na informacionoj tabli pored ulaza u crkvu.

Ali usmeno predanje govori drugačije. Po usmenom predanju crkva je podignuta mnogo ranije, još 1721.godine. Po ovome predanju, najzaslužniji za podizanje crkve bio je šejh Muhamed Užičanin koji je dao dozvolu da se ova crkva podigne. Po predanju, šejh Muhamed je zbog toga teško nastradao – omrznut od strane drugih Turaka, smrtno je stradao u sukobu sa njima, nešto pre 1750.godine.

Crkva sveto Kao što se često pokaže, narodna predanja nastaju na osnovu nekih stvarnih događaja, pa tako i u ovom predanju ima nešto istine. Zbog ratnih sukoba između Austrije  i Turske veliki deo srpskog naroda je prebegao u Austriju, pa su mnogi delovi Srbije ostali prazni i napušteni. Turci su iz ekonomskih razloga želeli da se stanovništvo vrati pa su bili spremni i na neke ustupke. Tako je i šejh Muhamed odobrio Srbima iz Užica da se sebi podignu malu crkvu.

Ovo usmeno predanje potvrđeno je i u nekim dokumentima. Ovo predanje se u  pisanoj formi prvi put pominje u delu „Samouki rukopis“, autora užičkog pekara Miladina Radovića sa Tatinca. Delo je nastalo 1911. godine. Autor piše o dešavanjima u užičkom kraju kojima je bio očevidac ili je slušao o njima od svojih starih. Radović piše: „Taj je šeik odobrio Srbima da načine sebe malo crkve đe će se bogu moliti, i još neke olakšice, te su zato neki Turci, koji su rčini, omrzli na šeika.  Po Radoviću, Šejh Muhamed nije ktitor Crkve. Njegova uloga se svodila na davanje dozvole za podizanje crkve. Radović ne pominje konkretno 1721.godinu kao godinu izgradnje crkve.

Jedan drugi dokaz ukazuje na podizanje crkve oko 1721.godine. To je antimins koji se čuva u riznici crkve Sv.Marka.

Antimins crkve svetog Marka Užice Reč je o antiminsu koji je osveštao raški mitropolit Grigorije III, koji je na raškom tronu bio od 1697 do 1730.godine.  Antimins je platno u kome je često ušiven deo svetiteljskih moštiju i na kome se može služiti liturgija. Iako nema dokaza da je ovaj antimins urađen za ovu crkvu, njegovo postojanje u riznici crkve Sv.Marka ukazuje na njegovu vezu sa crkvom.

Na osnovu svega može se zaključiti da je prva crkva podiguta oko 1721.godine po povratku većeg broja Srba u Užice i okolinu. 1737.godine dolazi do novog Austrijsko-Turskog rata kada su zbog srpske podrške Austriji, u tom ratu, mnoge crkve razrušene i spaljene. Verovatno je tada stradala ova prvobitna crkva jer o njoj više nema nikakvih zapisa ni pominjanja sve do 1828.godine. Tada je, najverovatnije, sadašnja crkva podignuta na temeljima te stare, srušene crkve posvećene Svetom apostolu Marku.

Tokom godina crkva je više puta obnavljana. Tokom obnove u periodu 1885-1890. godina, uz crkvu je podignut zvonik od drveta, visine 22 m. Zvonik crkve svetog Marka UžiceZvonik je podigao Risto Tešić, užički sajdžija, a ktitori su mu bile užičke zanatlije. Risto Tešić je bio veoma značajna ličnost u prošlosti Užica. Pored toga što je sa priljateljima obnovio crkvu, što je podigao drveni zvonik, on je uredio portu crkve, posadio lipe u dvorištu, ogradio je i tako sačuvao do današnjih dana. Lipe koje je Tešić posadio i danas su pravi ukras crkvenog dvorišta. Tešić je bio i prvi ekolog Užica – on je tvorac Velikog užičkog parka pored Đetinje, i još nekih parkova u gradu.

I posle ove velike obnove, bilo je još nekoliko obnova crkve – 1921. pa 1966. pa 1990.godine. Crkva i danas izgleda veoma lepo, očuvano i sve je na svom mestu. To su rezultati poslednje obnove crkve u periodu od 2004. do 2006.godine. Ovom poslednjom obnovom crkva je sačuvala stari izgled i dobila novi sjaj. Crkva je dobila podno grejanje, urađen je novi ikonostas od orahovog drveta, rad Ljubana Marića iz Lelića. Ikone na ikonostasu delo su akademskog slikara mr. Vidoja Tucovića, profesora novosadske akademije na odseku za zidno slikarstvo.
Riznica crkve svetog Marka UžicePosebnu vrednost u ovoj crkvi predstavlja riznica sa velikim brojem starih i vrednih predmeta.
U crkvi se nalazi zbirka gravura nastalih od 17. do 19. veka, kao i predmeti primenjene umetnosti, radovi užičkih kujundžija.

Istakli bismo izuzetno prijatno i lepo uređeno dvorište crkve. Dvorište crkve svetog Marka UžiceTo je prava oaza mira i zelenila. Posetioci imaju gde da sednu, da se odmore i da uživaju, kako u lepoti ove crkve, tako i u lepoti dvorišta prepunog zelenila i cveća.

Ako dolazite u Užice ne smete propustiti priliku da obiđete ovu crkvu. Način na koji je crkva renovinara i kako se održava je pravi putokaz za mnoge druge naše crkve i svetinje kako ih treba održavati i voditi računa o njima.